«Paisan» از شش داستان جداگانه تشکیل شده که در جریان پیشروی متفقین در ایتالیا، از سیسیل تا شمال کشور، رخ میدهند. هر بخش شخصیتهای تازهای دارد: سربازان آمریکایی، غیرنظامیان ایتالیایی، راهبان، پارتیزانها و آدمهایی که جنگ آنها را برای مدتی کوتاه کنار هم قرار میدهد. فیلم روبرتو روسلینی به جای ساختن قهرمان واحد، روی سوءتفاهمهای زبانی و فرهنگی و لحظههایی تمرکز میکند که انسانها باوجود فاصله زیاد تلاش میکنند یکدیگر را بفهمند. بعضی آشناییها فقط چند ساعت طول میکشند و پایانهای تلخ یا ناتمام دارند. شهرهای ویران و مناطق واقعی جنگ به اثر حس مستندگونه میدهند و بازیگران غیرحرفهای نیز این واقعگرایی را بیشتر میکنند. از رابطه یک سرباز با دختر سیسیلی تا نبرد پارتیزانها در رود پو، هر اپیزود وجه متفاوتی از آزادسازی ایتالیا را نشان میدهد. «پایسان» جنگ را نه مجموعهای از نقشههای نظامی، بلکه رشتهای از برخوردهای انسانی میبیند که در آنها زبان، ملیت و سیاست گاهی مانع ارتباطاند و گاهی با یک حرکت ساده کنار میروند.
